فتق کشاله ران (اینگوینال): علائم، تشخیص و روش‌های جراحی
فتق کشاله ران (اینگوینال) شایع‌ترین نوع فتق است و در مردان بسیار بیشتر دیده می‌شود. این مطلب در مجموعه‌ی راهنمای انواع فتق شکمی توضیح می‌دهد علائمش چیست، چطور تشخیص داده می‌شود، چه زمانی باید عمل شود و روش‌های جراحی، از لیختن‌اشتاین تا لاپاراسکوپی، چه تفاوتی دارند.
- بر پایه‌ی راهنمای HerniaSurge
- استناد به Mayo Clinic و NIDDK
- بدون وعده‌ی نتیجه‌ی قطعی
فتق کشاله ران یعنی بخشی از روده یا چربی از نقطه‌ی ضعیف دیواره‌ی شکم در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران بیرون می‌زند. خودبه‌خود خوب نمی‌شود. فتق کوچک بدون علامت در مردان ممکن است تحت نظر بماند، ولی فتق دردناک یا رو به بزرگ‌شدن معمولاً ترمیم با مش می‌خواهد، به روش باز یا لاپاراسکوپی.
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه نیست. اگر برجستگی ناگهان جا نمی‌رود یا درد شدید، استفراغ یا تغییر رنگ پوست دارید، فوراً به اورژانس بروید.
فتق کشاله ران (اینگوینال) چیست؟
فتق کشاله ران زمانی رخ می‌دهد که بافتی مثل بخشی از روده یا چربی از یک نقطه‌ی ضعیف در عضلات دیواره‌ی شکم، در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران، بیرون بزند.
طبق Mayo Clinic، در بسیاری از افراد ضعف دیواره‌ی شکم از قبل از تولد وجود دارد؛ در بقیه، در طول زندگی بر اثر افزایش سن، فعالیت بدنی سنگین یا سرفه‌ی همراه با سیگار ایجاد می‌شود. مردان ۸ تا ۱۰ برابر بیشتر از زنان به فتق کشاله ران مبتلا می‌شوند. یک مرور بر پایه‌ی HerniaSurge خطر فتق کشاله ران در طول عمر را ۲۷٪ برای مردان و ۳٪ برای زنان ذکر می‌کند.
عوامل خطر دیگر شامل بالا رفتن سن، سابقه‌ی خانوادگی، یبوست مزمن، تولد زودرس و سابقه‌ی فتق یا ترمیم فتق قبلی است. جالب این‌که مرور AAFP می‌گوید مردان دارای اضافه‌وزن یا چاقی نسبت به مردان با وزن طبیعی خطر کمتری برای فتق کشاله ران داشته‌اند.
علائم فتق کشاله ران چیست؟
علامت اصلی یک برجستگی در کشاله‌ی ران است که در حالت ایستاده، سرفه یا زورزدن بیشتر دیده می‌شود، و گاهی با سوزش، درد یا احساس سنگینی همراه است.
- برجستگی در یک یا دو طرف استخوان شرمگاهی که ایستاده بیشتر می‌شود.
- احساس سوزش یا درد در محل برجستگی.
- بدتر شدن علائم با زورزدن، بلندکردن بار، سرفه یا ایستادن طولانی، و بهتر شدن با استراحت و دراز کشیدن (NIDDK).
- گاهی هیچ علامتی وجود ندارد و فتق به‌طور اتفاقی در معاینه پیدا می‌شود (AAFP).
اگر برجستگی ناگهان بزرگ‌تر شد، جا نمی‌رود، قرمز، بنفش یا تیره شد، یا با درد شدید ناگهانی، تهوع، استفراغ یا تب همراه بود، فتق ممکن است گیر کرده باشد. در این حالت به اورژانس بروید. توضیح کامل در فتق گیرافتاده (اینکارسره) آمده است.
فتق کشاله ران چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص معمولاً با شرح حال و معاینه‌ی فیزیکی انجام می‌شود؛ پزشک از شما می‌خواهد بایستید و سرفه یا زور بزنید تا برجستگی دیده شود.
طبق Mayo Clinic و NIDDK، اگر فتق در معاینه به‌روشنی دیده نشود، ممکن است سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI درخواست شود. مرور AAFP می‌گوید سونوگرافی به‌ویژه در فتق عودکننده، شک به هیدروسل، تشخیص نامشخص یا عوارض جراحی کاربرد دارد.
آیا فتق کشاله ران حتماً باید عمل شود؟
فتق دردناک یا رو به بزرگ‌شدن معمولاً جراحی می‌خواهد؛ در مردان با فتق بدون علامت یا با علائم بسیار کم، انتظار تحت نظر می‌تواند ایمن باشد.
در کارآزمایی Fitzgibbons در JAMA روی ۷۲۰ مرد با فتق کشاله ران بدون علامت یا با علائم کم، نرخ «حادثه‌ی فتق» (گیرافتادگی یا استرانگولاسیون) در گروه تحت نظر ۱٫۸ مورد در هر ۱۰۰۰ بیمار-سال بود. راهنمای HerniaSurge هم همین را مطرح می‌کند: در این گروه انتظار ایمن است، اما فتق علامت‌دار را باید جراحی کرد و برای فتق فمورال انتظار توصیه نمی‌شود. HerniaSurge تأکید می‌کند ملاحظات بیمار، سبک زندگی و شرایط اجتماعی هم در تصمیم مشترک نقش دارند.
اگر فتق شما گیر کرد، به‌سرعت باید معاینه شود؛ خطر گیرافتادگی و عوامل مؤثر بر آن در مقاله‌ی فتق گیرافتاده آمده است.
روش‌های جراحی فتق کشاله ران کدام است؟
HerniaSurge ترمیم با مش را انتخاب اول می‌داند، چه به روش باز (لیختن‌اشتاین) و چه لاپاراسکوپی (TEP یا TAPP)؛ یک تکنیک واحد برای همه‌ی فتق‌ها وجود ندارد.
جراحی باز به روش لیختن‌اشتاین
در این روش جراح با یک برش در کشاله‌ی ران، یک مش تخت را روی کف کانال اینگوینال قرار می‌دهد و فشار را از روی بافت برمی‌دارد. HerniaSurge لیختن‌اشتاین را تکنیک ارجح در ترمیم باز می‌داند و بر بررسی ویژگی‌های بیمار و فتق تأکید می‌کند؛ مواردی هست که لیختن‌اشتاین انتخاب اول است.
جراحی لاپاراسکوپی (TEP و TAPP)
در لاپاراسکوپی، مش از داخل و با چند برش کوچک پشت دیواره‌ی شکم قرار می‌گیرد. دو شکل اصلی TEP (کاملاً خارج‌صفاقی) و TAPP (از راه داخل شکم) است. HerniaSurge می‌گوید TEP و TAPP از نظر زمان عمل، عوارض کلی، درد حاد و مزمن و عود مشابه‌اند. اگر تجربه و امکانات وجود داشته باشد، لاپاراسکوپی بهبودی سریع‌تر، خطر کمتر درد مزمن و مقرون‌به‌صرفه بودن دارد. برای آشنایی با نگاه کلی‌تر، جراحی لاپاراسکوپی فتق را ببینید.
| معیار | لیختن‌اشتاین (باز) | لاپاراسکوپی (TEP/TAPP) |
|---|---|---|
| جایگاه در راهنما | بهترین گزینه‌ی باز | بهترین گزینه‌ی کم‌تهاجمی |
| بهبودی | — | سریع‌تر (با تجربه و امکانات) |
| خطر درد مزمن | — | کمتر |
| شرط | ساده و قابل‌تکرار (طبق مرورها) | تجربه و امکانات لازم است |
| فتق دوطرفه | — | توصیه می‌شود |
برای فتق کشاله ران، نوع فتق، سن، شغل و سابقه‌ی جراحی را بررسی می‌کنم و هر دو راه، باز و لاپاراسکوپی، را با مزایا و محدودیت‌هایشان توضیح می‌دهم. راهنمای HerniaSurge هم توصیه می‌کند هر دو گزینه به بیمار پیشنهاد شود. انتخاب فقط با ارزیابی هر بیمار انجام می‌شود.
فتق دوطرفه، عودکننده و فتق در زنان
- فتق دوطرفه‌ی اولیه: HerniaSurge ترمیم لاپاراسکوپی را توصیه می‌کند.
- فتق عودکننده: بعد از عود پس از ترمیم قدامی (مثل لیختن‌اشتاین)، ترمیم خلفی لاپاراسکوپی توصیه می‌شود، و بعد از عود پس از ترمیم خلفی، ترمیم قدامی.
- زنان: در صورت وجود تجربه، ترمیم لاپاراسکوپی برای کاهش خطر درد مزمن پیشنهاد می‌شود.
بعد از جراحی چه انتظاری باید داشت؟
بیشتر ترمیم‌های فتق کشاله ران به‌صورت جراحی یک‌روزه توصیه می‌شوند و بازگشت زودهنگام به فعالیت عادی ایمن است. HerniaSurge می‌گوید فعالیت بدنی پس از ترمیم بدون عارضه روی عود اثر ندارد و بیماران را به بازگشت هرچه زودتر به فعالیت عادی تشویق می‌کند.
مهم‌ترین عارضه‌ی دیررس، درد مزمن کشاله ران است. طبق یک مرور، حدود ۱۰ تا ۱۲٪ بیماران در ۳ ماه درد دارند و ۰٫۵ تا ۶٪ تا یک سال دردی دارند که زندگی روزانه را مختل می‌کند. طبق به‌روزرسانی ۲۰۲۳ راهنمای HerniaSurge، تجربه‌ی جراح از عوامل خطر عود است. پس از عمل، اگر برجستگی تازه، تب، قرمزی یا درد شدید و روزبه‌روز بدتر دیدید، به جراح اطلاع دهید.
می‌خواهید فتق کشاله ران‌تان ارزیابی شود؟
در مشاوره‌ی تخصصی، نوع فتق و نیاز به ترمیم بررسی می‌شود و روش‌های باز و لاپاراسکوپی توضیح داده می‌شود. اگر فتقتان همین الان گیر کرده، مشاوره را نگذارید؛ مستقیم به اورژانس بروید. اطلاعات تماس بیشتر در صفحه‌ی تماس با ما هست.
سوالات متداول درباره‌ی فتق کشاله ران
آیا فتق کشاله ران خودبه‌خود خوب می‌شود؟
آیا هر فتق کشاله ران باید عمل شود؟
لیختن‌اشتاین بهتر است یا لاپاراسکوپی؟
بعد از جراحی فتق کی می‌توانم فعالیت عادی داشته باشم؟
درد مزمن بعد از جراحی فتق چقدر شایع است؟
فتق کشاله ران در زنان چه تفاوتی دارد؟
محتوای این صفحه برای آگاهی‌رسانی عمومی تهیه شده و جایگزین ویزیت یا توصیه‌ی پزشک نیست. فتق گیرافتاده می‌تواند اورژانس باشد؛ در صورت وجود علائم هشدار به اورژانس مراجعه کنید. نتیجه‌ی هر درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است و هیچ جراحی نتیجه‌ی قطعی را تضمین نمی‌کند.
منابع علمی
- HerniaSurge Group. International guidelines for groin hernia management. Hernia 2018;22(1):1–165.
- Consensus on international guidelines for management of groin hernias. Surg Endosc.
- Fitzgibbons RJ Jr, et al. Watchful waiting vs repair of inguinal hernia in minimally symptomatic men: a randomized clinical trial. JAMA 2006;295(3):285–292.
- Exploring Groin Hernias: A Visual 3D Guide to Diagnosis and Treatment.
- Inguinal Hernias: Diagnosis and Management. American Family Physician 2013.
- Mayo Clinic. Inguinal hernia — symptoms and causes.
- Mayo Clinic. Inguinal hernia — diagnosis and treatment.
- NIDDK. Inguinal Hernia.
- Mayo Clinic Health System. Are you at risk for an inguinal hernia?
بدون نظر