جایگاه آمپول‌های ضد چاقی و اعمال جراحی چاقی در درمان بیماری چاقی

شیوع بالای چاقی به‌واسطه شرایط جدید زندگی ماشینی که مجال فعالیت بدنی کافی را از انسان‌ها گرفته است و همچنین معرفی و مصرف بی‌رویه مواد غذایی پرکالری و با طعم‌های جذاب، عملاً جامعه را با یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های قرن مواجه کرده است.

این واقعیت که تنها راه درمان چاقی، اصلاح سبک زندگی شامل فعالیت فیزیکی کافی و رعایت رژیم غذایی منطقی است، متأسفانه در عمل به‌خصوص برای افراد مبتلا به بیماری چاقی امکان‌پذیر نیست و عمدتاً با تلاش‌های مکرر ناموفق که منجر به کاهش خودباوری فرد و ورود به فاز انفعال در زندگی می‌شود، مواجه هستند.

۱. چرا جراحی چاقی راه‌حل مؤثر و پایدار محسوب می‌شود؟

امروزه ثابت شده است که راه مؤثر و نسبتاً پایدار در شکستن این بن‌بست چاقی، استفاده از عمل‌های چاقی به‌منظور کاهش حجم معده از حدود ۱.۵ لیتر در بیماران چاقی به حد ۵۰ سی‌سی است که در نتیجه منجر به سیری کاذب در بیماران و عدم تمایل به خوردن غذا در مقایسه با قبل از عمل می‌شود.

کاهش وزن حدود ۲۵ تا ۳۰٪ وزن بیمار به‌دنبال این جراحی‌ها، تأثیر شگرفی در تغییر روند زندگی این افراد خواهد گذاشت:

• بسیاری از رفتارهای اجتماعی اصلاح می‌شود
• مشکلات روحی روانی شایع در این بیماران رفع خواهد شد
• بیماری‌های همراه با چاقی نظیر دیابت، فشار خون، چربی بالای خون، آپنه تنفسی و رفلاکس به‌سرعت اصلاح می‌شود
• ریسک بعضی سرطان‌ها نظیر سرطان پستان به‌وضوح کاهش می‌یابد

۲. داروهای جدید ضد چاقی؛ تیرزپاتاید و آگونیست‌های GLP-1/GIP چیستند؟

از طرف دیگر ظهور داروهای جدید و مؤثر در زیر گروه Tirzepatide که شامل آگونیست‌های GLP1 و GIP می‌شود و در ابتدا برای درمان دیابت فراهم شده بود، و به‌تدریج مشاهده شد که در بروز بی‌اشتهایی از راه تأثیر بر مراکز مغزی و عملاً سهولت رژیم‌های غذایی نیز تأثیر بسزایی دارد، جایگاه بسیار پررنگی را در درمان چاقی به‌دست آورده است.

۳. نحوه مصرف و برندهای موجود در ایران

این دارو در حال حاضر به‌صورت تزریق زیرجلدی و به‌صورت هفتگی تجویز می‌شود و مدت تجویز آن عملاً نامحدود و قابل تکرار و با افزایش تدریجی دوز دارو می‌تواند باشد.

فرم‌های شایع ایرانی این دارو در ایران Spartina (به‌صورت قلم مشابه انسولین) و Lanissa (به‌صورت ویال) و ZCorpa (به‌صورت قلم) می‌باشد و مدل شایع خارجی آن Mounjaro است.

البته به‌زودی فرم قرص آن با تجویز روزانه نیز در دسترس بیماران قرار خواهد گرفت.

۴. دارو یا جراحی؛ کدام مسیر مناسب شماست؟

نکته مهم در حال حاضر جایگاه هر کدام از این دو گزینه برای امکان‌پذیر کردن اصل درمان چاقی که همان رژیم غذایی و ورزش است، می‌باشد.

از لحاظ علمی به‌جز موارد خاصی نظیر ندول‌های خاص تیروئید، یا بیماری‌های گوارشی، یا مشکلات بینایی، مصرف این داروها برای عموم منعی ندارد. البته به‌علت ریسک بروز حدود ده درصد عوارض ریز و درشت، مصرف این داروها، صرفاً زیر نظر همکاران پزشک و عمدتاً پزشکان غدد توصیه می‌شود.

امروزه پیشنهاد علمی و صحیح برای عموم افراد با اضافه وزن و یا چاقی، تلاش اولیه برای اجرای رژیم غذایی و ورزش می‌باشد.

در صورت چند بار تلاش ناموفق و عدم کارایی آن به‌تنهایی، در قدم بعدی برای افراد تا مرز چاقی کلاس دو (یعنی افراد با BMI کمتر از ۳۵) تجویز دارو با دوز پایین پیشنهاد می‌شود.

چنانچه فردی چاقی بیشتر از BMI ۳۵ داشته باشد و یا مبتلا به دیابت با BMI بالای ۳۰ نیز باشد، عمل‌های چاقی نظیر اسلیو معده یا بای‌پس کلاسیک پیشنهاد برتر می‌باشد.

۵. مصرف دارو در کنار جراحی چاقی و درمان عود چاقی

جایگاه داروهای فوق در افرادی که عمل چاقی شده‌اند نیز خیلی مهم است. به‌جز سال اول که به‌واسطه عمل چاقی میزان بسیار زیادی از این هورمون‌ها در بدن ترشح می‌شود و مصرف هم‌زمان دارو ممکن است منجر به عارضه به‌واسطه دوز بالای این هورمون‌ها شود، در مابقی موارد مصرف هم‌زمان این داروها بعد جراحی منعی ندارد.

به‌واسطه هزینه بالای داروها، عملاً در مواقعی که بعد یک سال از عمل، سیر کاهش وزن مناسب نبوده است، و یا بعد سال‌ها از عمل، بیمار در حال چاقی مجدد می‌باشد، مصرف این داروها به‌عنوان گزینه برتر پیشنهاد می‌شود.

برای بررسی کامل دلایل و راهکارهای عود چاقی بعد از جراحی و همچنین گزینه‌های عمل‌های تکمیلی چاقی در مواردی که دارو به‌تنهایی کافی نیست، مقالات اختصاصی مربوطه را مطالعه کنید.

۶. سوالات متداول درباره داروهای ضد چاقی