فتق فمورال (فتق ران) چیست؟ علائم، خطر و روشهای جراحی
فتق فمورال نوعی فتق ناحیهی کشاله ران است که کمتر شناخته میشود، ولی اهمیت بالینی زیادی دارد. این مطلب در مجموعهی راهنمای انواع فتق شکمی توضیح میدهد این فتق کجا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چرا خطر گیرافتادگیاش بیشتر است و جراحی آن چه تفاوتی با فتق اینگوینال دارد.
- بر پایهی راهنمای بینالمللی HerniaSurge
- ارجاع به ثبت ملی سوئد و مرورهای علمی
- بدون وعدهی نتیجهی قطعی
فتق فمورال برجستگیای است که از کانال فمورال، زیر رباط اینگوینال، بیرون میزند و در زنان مسنتر شایعتر است. چون خطر گیرافتادگی در آن بیشتر از فتق اینگوینال است، راهنماهای بینالمللی ترمیم بهموقع با مش را پیشنهاد میکنند و انتظار تحت نظر را در زنان توصیه نمیکنند.
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه نیست. اگر برجستگی ناگهان جا نمیرود یا درد شدید، استفراغ یا تغییر رنگ پوست دارید، فوراً به اورژانس بروید.
فتق فمورال چیست و کجا ایجاد میشود؟
فتق فمورال یعنی بیرونزدگی بخشی از محتویات شکم، معمولاً روده یا چربی، از کانال فمورال که زیر رباط اینگوینال قرار دارد.
در مرجع آموزشی StatPearls آمده است که این فتق معمولاً بهصورت برجستگی مشخصی زیر رباط اینگوینال دیده میشود. در فارسی گاهی «فتق رانی» هم گفته میشود، چون برجستگی در بالای ران و نزدیک چین کشاله ران ظاهر میشود. فتق فمورال یکی از دو نوع اصلی فتق ناحیهی کشاله ران (groin) است؛ نوع دیگر فتق کشاله ران (اینگوینال) نام دارد که بسیار شایعتر است.
طبق همان مرجع، فتق فمورال حدود ۳٪ همهی فتقهای کشاله ران را تشکیل میدهد. مرور سال ۲۰۱۹ دربارهی فتق کشاله ران در زنان هم مینویسد ترمیم فتق فمورال تقریباً ۲ تا ۴٪ همهی ترمیمهای فتق کشاله ران است. پس عدد کلی کوچک است، ولی در زنان تصویر فرق میکند، همانطور که در بخش بعد میخوانید.
چه کسانی بیشتر دچار فتق فمورال میشوند؟
فتق فمورال در زنان، بهویژه زنان مسنتر، شایعتر از مردان است؛ در مردان نسبت آن به کل فتقهای کشاله ران بسیار کمتر است.
منابع آموزشی میگویند احتمال فتق فمورال در زنان حدود ۴ برابر مردان است. مرور Köckerling و همکاران (Frontiers in Surgery ۲۰۱۹) دادههای ثبتهای ملی را کنار هم گذاشته است. در ثبت سوئد، فتق فمورال ۰٫۷٪ ترمیمهای انتخابی کشاله ران در مردان بود، ولی ۱۶٫۷٪ در زنان. در پایگاه ACS-NSQIP آمریکا، فتق فمورال ۱۸٫۹٪ همهی فتقهای کشاله ران زنان بود. همین مرور یادآوری میکند اگر در جراحی باز سنتی کیسهی فتق فمورال بررسی نشود، ممکن است درصد واقعی بیشتر باشد؛ در گزارشهایی که از روشهای لاپاراسکوپی استفاده کردهاند، سهم فتق فمورال در زنان تا ۲۳٫۵ تا ۳۷٪ هم گزارش شده است.
از نظر خطر در طول زندگی، مرور بالا خطر ابتلا به فتق کشاله ران را ۳ تا ۵٫۸٪ در زنان و ۲۷ تا ۴۲٪ در مردان گزارش میکند. پس فتق کشاله ران در مجموع در مردان شایعتر است، ولی بخش بزرگتری از فتقهای زنان از نوع فمورال است. فتق کشاله ران در زنان با افزایش سن هم بیشتر میشود: در همان مرور، بروز آن از ۱۵٫۱ در ۱۰۰ هزار نفر-سال در سنین ۱۸ تا ۲۹ سال به ۱۴۸٫۱ در سنین ۸۰ تا ۸۹ سال رسیده است.
عوامل خطر: منابع همنظر نیستند
فهرستهای آموزشی مانند StatPearls سن بالا، چاقی، سیگار، بارداری و بیماریهای بافت همبند را عامل خطر فتق فمورال میشمارند. در مقابل، مرور ۲۰۱۹ برای فتق کشاله ران در زنان، سن بالا، سابقهی خانوادگی، بیماریهای بافت همبند و فعالیتهایی که فشار شکم را بالا میبرند را نام میبرد و میگوید زایمانهای متعدد و سیگار ارتباط مشخصی نشان ندادند. تفاوت به این برمیگردد که مرور دوم دربارهی کل فتقهای کشاله ران زنان است و مطالعهی اختصاصی کمی دربارهی عوامل خطر فتق فمورال وجود دارد. پس بهتر است فقط «سن بالا و جنس زن» را عاملهای روشن بدانیم و باقی را فرضیه تلقی کنیم.
علائم و تشخیص فتق فمورال چیست؟
علامت اصلی، برجستگی کوچک زیر چین کشاله ران است که ممکن است درد خفیف داشته باشد؛ اما فتق فمورال گاهی تا لحظهی گیرافتادگی هیچ علامتی نمیدهد.
- برجستگی کوچک و گرد در بالای ران یا زیر چین کشاله ران که با ایستادن یا زورزدن بیشتر دیده میشود.
- احساس سنگینی یا درد خفیف در همان ناحیه.
- گاهی هیچ علامتی وجود ندارد. مرور ۲۰۱۹ مینویسد بیماران فتق فمورال اغلب تا زمان جراحی اورژانسی بدون علامت بودهاند، و در یک مطالعهی بریتانیایی، ۸۱٫۵٪ بیمارانی که برای فتق گیرافتادهی فمورال اورژانسی عمل شدند، فقط در هفتهی منتهی به بستری برای اولین بار به پزشک مراجعه کرده بودند.
اگر برجستگی ناگهان جا نمیرود، درد شدید و روزبهروز بدتر میشود، تهوع، استفراغ یا نفخ شکم دارید، یا پوست روی برجستگی قرمز، تیره یا بنفش شده، ممکن است فتق گیر کرده یا استرانگوله شده باشد. این وضعیت نیاز به ارزیابی فوری دارد. توضیح کامل در فتق گیرافتاده (اینکارسره) آمده است.
تشخیص
تشخیص با معاینهی بالینی شروع میشود، ولی جدا کردن فتق فمورال از فتق اینگوینال همیشه ساده نیست. طبق مرور ۲۰۱۹، سونوگرافی میتواند در بسیاری موارد فتق اینگوینال و فمورال را از هم تشخیص دهد، ولی دقت آن به مهارت انجامدهنده بستگی دارد و وقتی فتق قابل لمس نیست کمتر است. در تردید، MRI برای رد بیماریهای دیگر پیشنهاد شده است. یکی از تشخیصهای افتراقی در زنان، لیپوم رباط گرد رحم است که میتواند علائمی شبیه فتق بدهد.
فتق فمورال با فتق اینگوینال چه فرقی دارد؟
فتق فمورال از زیر رباط اینگوینال و از کانال فمورال بیرون میآید، در زنان مسنتر شایعتر است و برخلاف فتق اینگوینال، احتمال عمل اورژانسی در آن چند برابر بیشتر است.
| ویژگی | فتق فمورال | فتق اینگوینال |
|---|---|---|
| محل | کانال فمورال، زیر رباط اینگوینال | کانال اینگوینال |
| سهم از فتقهای کشاله ران | حدود ۳٪ (۲ تا ۴٪) | بخش اصلی |
| جنسیت غالب | زنان، بهویژه مسنتر | مردان |
| سهم عمل اورژانسی (ثبت سوئد) | ۳۵٫۹٪ | ۴٫۹٪ |
| برداشتن روده در عمل اورژانسی | ۲۲٫۷٪ | ۵٫۴٪ |
اعداد دو ردیف آخر از مطالعهی ثبت ملی سوئد است که ۳٬۹۸۰ ترمیم فمورال را با ۱۳۸٬۳۰۹ ترمیم فتق اینگوینال مقایسه کرد. برای آشنایی با فتق اینگوینال، علائم و روشهای ترمیم آن، فتق کشاله ران را ببینید.
چرا فتق فمورال خطرناکتر است؟
فتق فمورال بیشترین نرخ استرانگولاسیون را بین فتقهای کشاله ران دارد؛ در ثبت سوئد ۳۵٫۹٪ ترمیمهای فمورال اورژانسی بود، در برابر ۴٫۹٪ در فتق اینگوینال.
StatPearls گیرافتادگی و استرانگولاسیون را شایعترین عارضهی جدی فتق فمورال میداند و مینویسد این نوع بیشترین نرخ استرانگولاسیون را دارد (۱۵ تا ۲۰٪). این عدد نرخ استرانگولاسیون است، نه نرخ عمل اورژانسی؛ این دو را نباید با هم یکی گرفت. در ثبت سوئد، ۳۵٫۹٪ بیماران فمورال در شرایط اورژانسی عمل شدند، در برابر ۴٫۹٪ بیماران اینگوینال. مطالعهی Dahlstrand و همکاران (Annals of Surgery ۲۰۰۹) نشان داد در زنان این نسبت ۴۰٫۶٪ و در مردان ۲۸٫۱٪ بود.
همین مطالعه گزارش کرد عمل اورژانسی فتق فمورال با افزایش ۱۰ برابری خطر مرگ همراه بوده، در حالیکه خطر مرگ بعد از ترمیم انتخابی از جمعیت عمومی بیشتر نبود. مرور ۲۰۱۹ تأکید میکند این خطر چندعاملی است: بیماران اورژانسی بیشتر مسناند و بیماریهای همراه جدی دارند. یعنی خود فتق تنها مقصر نیست، ولی دلیل خوبی است که «صبر کنیم تا ببینیم» برای این فتق گزینهی مطمئنی نباشد.
راهنمای HerniaSurge ۲۰۱۸ هم در فهرست عوامل خطر گیرافتادگی و استرانگولاسیون سه مورد را نام میبرد: جنس زن، فتق فمورال و سابقهی بستری مرتبط با فتق کشاله ران. برای تفاوت گیرافتادگی با استرانگولاسیون و علائم هشدار، فتق گیرافتاده را بخوانید.
آیا فتق فمورال را حتماً باید عمل کرد؟
در زنان، راهنمای HerniaSurge ترمیم بهموقع را توصیه میکند؛ منابع بالینی مانند StatPearls و NHS هم معمولاً ترمیم را بدون تأخیر پیشنهاد میکنند.
مرور ۲۰۱۹ مینویسد چون خطر عمل اورژانسی در زنان مبتلا به فتق کشاله ران ۳ تا ۴ برابر مردان است و در فتق فمورال به حدود ۴۰٪ میرسد، «انتظار تحت نظر» حتی در نبود علامت قابل توجیه نیست. در همین مرور آمده که راهنمای HerniaSurge توصیهی قوی برای ترمیم بهموقع فتق کشاله ران در زنان دارد. StatPearls هم توصیه میکند فتق فمورال در زمان تشخیص ترمیم شود، و صفحهی NHS مینویسد درمان این فتق تقریباً همیشه فوراً توصیه میشود، چون خطر عوارض بیشتر است.
در بیماران مسن یا دارای بیماریهای جدی، تصمیم باید با ارزیابی بیهوشی و جراح گرفته شود. اگر عمل به تأخیر بیفتد، این تصمیم باید آگاهانه، با شناخت خطرها و با نظر جراح باشد.
جراحی فتق فمورال چگونه انجام میشود؟
مراحل اصلی عمل شامل جا انداختن محتویات فتق و بستن نقص یا پوشاندن آن با مش است؛ مش اولین انتخاب راهنماها است و میتواند با روش باز یا لاپاراسکوپی قرار گیرد.
طبق StatPearls، مراحل کلیدی ترمیم، فارغ از روش، شامل آزاد کردن و جا انداختن کیسهی فتق و بستن نقص یا پوشاندن آن با مش است. اگر نگرانی از گیرافتادگی وجود داشته باشد، کیسه باز و محتویات آن از نظر زنده بودن بررسی میشود. راهنمای HerniaSurge میگوید برای فتق کشاله ران، ترمیم با مش انتخاب اول است، چه به روش باز و چه لاپاراسکوپی. گزینهی «پلاگ» (plug) دیگر توصیه نمیشود. مرور Cochrane ۲۰۱۸ که مرور ۲۰۱۹ به آن ارجاع میدهد هم کاهش عود با مش را در فتق اینگوینال و فمورال نشان داده است.
ترمیم بدون مش در فتق فمورال کاملاً کنار گذاشته نشده است. در یک مطالعهی آیندهنگر روی ۲۲۵ بیمار از بیمارستان Shouldice (Chan و Chin-Keung، J Am Coll Surg ۲۰۰۸) نرخ عود کلی ۳٫۱٪ بود و نویسندگان نتیجه گرفتند فتق فمورال بهصورت انتخابی هم با ترمیم بافتی و هم با مش پرهپریتونئال قابل ترمیم است. ولی این دادهها از یک مرکز تخصصی است و جایگزین توصیهی راهنما نمیشود.
جراحی باز یا لاپاراسکوپی؟
راهنمای HerniaSurge ترمیم بهموقع با مش به روش لاپاراسکوپی را برای فتق فمورال پیشنهاد میکند، به شرط وجود تجربهی جراح؛ ولی شواهد مقایسهی مستقیم دو روش محدود است.
راهنما همچنین پیشنهاد میکند زنان مبتلا به فتق کشاله ران با روش لاپاراسکوپی عمل شوند تا خطر درد مزمن کمتر شود و فتق فمورال نهفته از قلم نیفتد. مرور ۲۰۱۹ توضیح میدهد مش پرهپریتونئال در روشهای TEP و TAPP محل فتق فمورال را هم میپوشاند.
دادههای ثبتی همین نگاه را تقویت میکنند. در ثبت دانمارک، Andresen و همکاران (JAMA Surgery ۲۰۱۴) روی ۳٬۹۷۰ فتق فمورال، خطر عمل مجدد بهخاطر عود را بعد از لاپاراسکوپی کمتر از روش باز یافت (نسبت خطر ۰٫۳۳). از سوی دیگر، مطالعهی Cox و همکاران (Hernia ۲۰۱۷) در فتق فمورال تفاوتی در زمان عمل، پیامد بلندمدت و کیفیت زندگی بین لاپاراسکوپی و باز پیدا نکرد. هر دو مطالعه مشاهدهایاند و مرور ۲۰۱۹ هم تصریح میکند کارآزمایی تصادفی و مرور سیستماتیک در این زمینه بسیار کم است. نتیجه: لاپاراسکوپی گزینهی مطلوب راهنما است، اما روش باز با مش پرهپریتونئال هم معتبر است.
یک نکتهی عملی هم هست: راهنمای HerniaSurge میگوید برای رسیدن به نتیجهای مشابه ترمیم باز با مش، حدود ۱۰۰ ترمیم لاپاراسکوپی فتق کشاله ران زیر نظر لازم است، و انتخاب بین TEP و TAPP باید بر پایهی مهارت و تجربهی جراح باشد. برای آشنایی بیشتر با این رویکرد، جراحی لاپاراسکوپی فتق را ببینید.
وقتی بیماری با برجستگی کشاله ران مراجعه میکند، بهویژه یک خانم، احتمال فتق فمورال را جدی در نظر میگیرم، چون با معاینهی تنها همیشه نمیتوان آن را از فتق اینگوینال جدا کرد و گاهی تصویربرداری لازم است. اگر تشخیص قطعی شد، زمان ترمیم را با توجه به خطر گیرافتادگی، سن و بیماریهای همراه با بیمار صحبت میکنم و روش جراحی را فقط بعد از معاینه و بررسی وضعیت او انتخاب میکنم.
اگر فتق گیر کرده باشد
در فتق گیرافتاده یا استرانگوله، جراحی فوری لازم است و جراح کیسه را باز میکند تا روده بررسی شود. اگر بخشی از روده آسیب دیده باشد، برداشته میشود؛ در ثبت سوئد این اتفاق در ۲۲٫۷٪ عملهای اورژانسی فمورال رخ داد. StatPearls میگوید رویکرد لاپاراسکوپی در عمل اورژانسی هم گزارش شده و در مطالعهها پیامدی معادل باز داشته است، ولی انتخاب روش در این شرایط با جراح و وضعیت بیمار است. برای شناخت علائم و تفاوتها، فتق گیرافتاده (اینکارسره) را ببینید.
بهبودی، عوارض و عود
طبق NHS بیشتر بیماران ظرف ۶ هفته بهبود کامل پیدا میکنند و بسیاری ظرف ۲ هفته به رانندگی، کار و فعالیت سبک برمیگردند؛ ولی عود و درد پایدار ممکن است.
- بهبودی: این زمانها از صفحهی NHS دربارهی ترمیم فتق فمورال است و بسته به روش و فرد فرق میکند.
- عوارض عمومی: NHS ترمیم فتق فمورال را عمل رایج با خطر کم میداند و از جمله عوارض نادر آن، تجمع و برجستگی زیر زخم را نام میبرد. MedlinePlus آسیب به عروق و عصب نزدیک، آسیب نزدیک اندام تناسلی در زنان، درد طولانی و برگشت فتق را فهرست میکند.
- عود: StatPearls نرخ عود بعد از ترمیم باز را حدود ۴٪ مینویسد؛ در ترمیم انتخابی کمتر از ۱٪ و در موارد بدون مش یا اورژانسی کمی بیشتر. اینها اعداد یک مرجع آموزشیاند و باید با احتیاط خوانده شوند.
- درد پایدار: راهنمای HerniaSurge درد مزمن قابلتوجه بعد از ترمیم فتق کشاله ران را در حدود ۱۰ تا ۱۲٪ میداند که با گذشت زمان کم میشود. در مطالعهی Dahlstrand و همکاران (Annals of Surgery ۲۰۱۱) روی بیماران بعد از ترمیم فمورال، با میانهی پیگیری ۴٫۷ سال، ۲۴٫۲٪ در هفتهی گذشته مقداری درد داشتند و ۵٫۵٪ دردی که در فعالیت روزانه اختلال ایجاد میکرد.
شرایط خاص: بارداری و فتق نهفته در زنان
در بارداری، تورم کشاله ران معمولاً جراحی نمیخواهد؛ و در زنانی که برای فتق اینگوینال عمل میشوند، باید فتق فمورال همزمان حتماً رد شود.
- بارداری: راهنمای HerniaSurge انتظار تحت نظر را برای زنان باردار با تورم کشاله ران پیشنهاد میکند، چون این تورم اغلب واریس خودبهخود محدودشوندهی رباط گرد است. اگر علائم گیرافتادگی ظاهر شد، باید فوری ارزیابی شود.
- فتق فمورال نهفته: در ثبت سوئد، فتق فمورال در ۴۱٫۶٪ زنانی که برای عود فتق کشاله ران دوباره عمل شدند پیدا شد، در برابر ۴٫۶٪ مردان. ثبت دانمارک هم ۴۱٫۵٪ در برابر ۵٫۴٪ را گزارش کرد. نویسندگان مرور ۲۰۱۹ این را به فتق فمورالِ ازقلمافتاده در عمل اول نسبت میدهند. به همین دلیل راهنما میگوید در زنان باید در هر جراحی کشاله ران، وجود فتق فمورال قطعاً رد شود. برای آشنایی با تصویر کامل، فتق کشاله ران را بخوانید.
اگر فتق در محل برش جراحی قبلی روی شکم ایجاد شده، آن یک بیماری دیگر است و در فتق انسیزیونال توضیح داده شده است.
پیش از جراحی چه بپرسیم؟
مهمترین پرسشها دربارهی قطعی بودن تشخیص فمورال، روش پیشنهادی و دلیل آن، و تجربهی جراح با آن روش است.
- آیا تشخیص فمورال با معاینه یا تصویربرداری قطعی شده است؟
- روش پیشنهادی باز است یا لاپاراسکوپی، و چرا برای من مناسبتر است؟
- از مش استفاده میشود؟ در صورت لزوم، گزینهی بدون مش چه تفاوتی دارد؟
- اگر روده درگیر باشد یا روش لاپاراسکوپی ادامه پیدا نکند، چه میشود؟
- چه علائمی بعد از عمل باید مرا فوراً به مراجعه وادار کند؟
هیچ جراحی نتیجهی قطعی را تضمین نمیکند. شواهد این بخش بیشتر از ثبتهای ملی و مرورها میآید، نه کارآزماییهای تصادفی بزرگ.
میخواهید برجستگی کشاله رانتان ارزیابی شود؟
در مشاورهی تخصصی، نوع فتق، نیاز به ترمیم و روشهای باز و لاپاراسکوپی توضیح داده میشود. اگر فتقتان همین الان گیر کرده، مستقیم به اورژانس بروید. اطلاعات تماس بیشتر در صفحهی تماس با ما هست.
سوالات متداول دربارهی فتق فمورال
فتق فمورال چه تفاوتی با فتق کشاله ران دارد؟
آیا فتق فمورال خودبهخود خوب میشود؟
چه زمانی فتق فمورال اورژانس است؟
آیا فتق فمورال بدون علامت هم باید عمل شود؟
بهتر است فتق فمورال با لاپاراسکوپی عمل شود یا باز؟
بعد از ترمیم فتق فمورال چه مدت طول میکشد تا خوب شوم؟
محتوای این صفحه برای آگاهیرسانی عمومی تهیه شده و جایگزین ویزیت یا توصیهی پزشک نیست. نتیجهی هر درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است و هیچ درمانی نتیجهی قطعی را تضمین نمیکند. بخش مهمی از شواهد فتق فمورال از ثبتهای ملی و مطالعههای مشاهدهای میآید و اعداد، میانگین گروهها هستند، نه پیشبینی برای یک فرد. برای تصمیمگیری با پزشک متخصص مشورت کنید.
منابع علمی
- The HerniaSurge Group. International guidelines for groin hernia management. Hernia 2018;22(1):1-165. DOI: 10.1007/s10029-017-1668-x
- Köckerling F, Koch A, Lorenz R. Groin Hernias in Women: A Review of the Literature. Front Surg 2019;6:4. DOI: 10.3389/fsurg.2019.00004
- Dahlstrand U و همکاران. Emergency femoral hernia repair: a study based on a national register. Ann Surg 2009;249(4):672-6.
- StatPearls. Femoral Hernia. (مرجع آموزشی)
- NHS. Femoral hernia repair: overview.
- NHS. Femoral hernia repair: risks.
- MedlinePlus. Femoral hernia repair.
- Andresen K و همکاران. Reoperation rates for laparoscopic vs open repair of femoral hernias in Denmark. JAMA Surg 2014;149:53-7. (به نقل از مرور Köckerling ۲۰۱۹)
- Cox TC و همکاران. Quality of life and outcomes for femoral hernia repair: does laparoscopy have an advantage? Hernia 2017;21:79-88. (به نقل از مرور Köckerling ۲۰۱۹)
- Chan G, Chin-Keung C. Long-term results of a prospective study of 225 femoral hernia repairs. J Am Coll Surg 2008;207:360-7. (به نقل از مرور Köckerling ۲۰۱۹)
- Dahlstrand U و همکاران. Chronic pain after femoral hernia repair. Ann Surg 2011;254:1017-21. (به نقل از مرور Köckerling ۲۰۱۹)
- Lockhart K و همکاران. Mesh versus non-mesh for inguinal and femoral hernia repair. Cochrane Database Syst Rev 2018;9:CD011517. (به نقل از مرور Köckerling ۲۰۱۹)


بدون نظر