پولیپ معده چیست؟ انواع، علائم و زمان نیاز به برداشتن آن
اگر در آندوسکوپی معده «پولیپ» دیده شده، این مطلب توضیح می‌دهد پولیپ معده چیست، چند نوع دارد، کدام نوع خطر دارد، چه زمانی باید برداشته شود و آندوسکوپی بعدی کی لازم است. این صفحه بخشی از راهنمای ضایعات خوش‌خیم دستگاه گوارش به‌زودی و ادامه‌ی مطلب پولیپ و توده‌ی خوش‌خیم گوارش است.
- بر پایه‌ی راهنمای AGA (Clinical Practice Update ۲۰۲۶، متن کامل)
- جدول پیگیری راهنما در یک ابزار ساده آمده است
- ابزار فقط راهنمای کلی است و جای پزشک را نمی‌گیرد
پولیپ معده برآمدگی روی جدار داخلی معده است که بیشتر وقت‌ها بی‌علامت و تصادفی در آندوسکوپی پیدا می‌شود. سه نوع شایع آن فاندیک گلند، هیپرپلاستیک و آدنوم است؛ فاندیک گلند خطر بسیار کمی دارد ولی آدنوم پیش‌سرطانی است. نوع پولیپ را فقط پاتولوژی مشخص می‌کند و معمولاً پولیپ منفرد جدید در همان آندوسکوپی برداشته می‌شود.
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره‌ی پزشکی نیست. تصمیم درباره‌ی درمان فقط پس از معاینه و ارزیابی کامل گرفته می‌شود.
پولیپ معده چیست و چقدر شایع است؟
پولیپ معده یک برآمدگی اپیتلیال روی جدار داخلی معده است که بیشتر وقت‌ها بی‌علامت است و تصادفی در آندوسکوپی فوقانی پیدا می‌شود؛ نوع آن را فقط بررسی بافتی (پاتولوژی) مشخص می‌کند.
طبق راهنمای AGA ۲۰۲۶، در کشورهای غربی ۷۰ تا ۹۴٪ پولیپ‌های معده از نوع فاندیک گلند (FGP) یا هیپرپلاستیک (GHP) هستند و در ۲ تا ۳٪ بیماران چند نوع پولیپ هم‌زمان وجود دارد. در یک مطالعه‌ی آمریکایی، شیوع پولیپ معده در بیمارانی که حین آندوسکوپی بیوپسی معده داشتند ۶٫۳۵٪ بود و از آنها ۷۷٪ فاندیک گلند، ۱۷٪ هیپرپلاستیک و ۰٫۶۹٪ آدنوم بود. در مطالعه‌ی دیگری روی آندوسکوپی‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳، ۷٫۷۲٪ بیماران FGP، ۱٫۷۹٪ GHP و ۰٫۰۹٪ آدنوم داشتند.
ترکیب پولیپ‌ها در زمان تغییر می‌کند. با کاهش عفونت هلیکوباکتر پیلوری و زخم معده و افزایش ریفلاکس، نوع غالب از هیپرپلاستیک و آدنوم به FGP تغییر کرده است. در مطالعه‌ی پکن (۲۰۰۴ تا ۲۰۱۳) سهم GHP از ۶۵٪ به ۱۵٪ رسید و سهم FGP از ۱۹٪ به ۷۷٪. آمار ایران را پیدا نکردم و خود AGA هم تصریح می‌کند توصیه‌هایش برای کشورهایی است که شیوع هلیکوباکتر در آنها کم و مصرف PPI زیاد است، مثل آمریکا؛ پس نسبت انواع در ایران ممکن است فرق کند.
این صفحه ادامه‌ی مطلب پولیپ و توده‌ی خوش‌خیم گوارش است که پولیپ روده را هم پوشش می‌دهد؛ پولیپ روده بزرگ را جداگانه در پولیپ روده بزرگ توضیح داده‌ایم.
انواع پولیپ معده و خطر سرطان
سه نوع اصلی فاندیک گلند (خطر حدود ۱٪)، هیپرپلاستیک (خطر ۰٫۸ تا ۱۰٪) و آدنوم (پیش‌سرطانی) است؛ نوع آنها را محل پولیپ، اندازه و وضعیت مخاط اطراف و در نهایت پاتولوژی مشخص می‌کند.
| نوع | ویژگی | خطر |
|---|---|---|
| فاندیک گلند (FGP) | بدنه و فوندوس؛ چندتایی، کوچک (معمولاً کمتر از ۱ سانتی‌متر)، با PPI یا بدون علت (اسپورادیک)، یا در FAP؛ مخاط اطراف معمولاً طبیعی | حدود ۱٪ در اسپورادیک؛ ۲۵ تا ۴۸٪ دیسپلازی در FAP |
| هیپرپلاستیک (GHP) | بیشتر آنتروم؛ معمولاً تک، کمتر از ۲۰ میلی‌متر؛ همراه گاستریت مزمن (هلیکوباکتر یا خودایمنی) | دیسپلازی حدود ۴٪؛ تغییر بدخیم ۰٫۸ تا ۱۰٪؛ بیش از ۲ سانتی‌متر خطرناک‌تر |
| آدنوم | ۱ تا ۱۰٪ پولیپ‌ها؛ بیشتر آنتروم؛ تک، مسطح یا سسایل، کمتر از ۲۰ میلی‌متر؛ همراه گاستریت مزمن | پیشرفت ۳ تا ۴٪ (درجه‌ی پایین) و ۵ تا ۳۰٪ (درجه‌ی بالا) |
| آدنوم غدد پیلوری | کمتر از ۳٪ پولیپ‌ها؛ با گاستریت خودایمنی؛ ۱ تا ۱۰ سانتی‌متر | دیسپلازی درجه‌ی بالا تا ۴۲٪؛ آدنوکارسینوم ۱۲ تا ۴۷٪ |
| تومور نورواندوکرین (G-NET) | کمتر از ۲٪ پولیپ‌ها؛ نوع ۱ و ۲ چندکانونی؛ نوع ۱ همراه گاستریت خودایمنی؛ نوع ۳ بزرگ‌تر و تکی | نوع ۱ و ۲ متاستاز محدود؛ نوع ۳ بیشتر |
آدنوم‌های روده‌ای (۵۶٪) و فووئولار (۴۱٪) شایع‌ترین زیرگروه آدنوم هستند و پیش‌ساز آدنوکارسینوم‌اند. خطر با اندازه، به‌ویژه بیش از ۲۰ میلی‌متر، بالا می‌رود. آدنوم فووئولار با ظاهر تمشکی در معده‌ی بدون هلیکوباکتر خطر بسیار کم یا ناچیزی دارد. پولیپ‌های هامارتومی (در سندرم‌هایی مثل پوتز-جگرز و پولیپوز جوانی) نادرند. هر کدام جایگاه خود را در برنامه‌ی پیگیری دارد.
علائم پولیپ معده کدام است؟
بیشتر پولیپ‌های معده علامتی ندارند؛ در بعضی می‌توانند با خونریزی، کم‌خونی، درد یا انسداد خودشان را نشان بدهند.
طبق یک مرور بالینی، پولیپ‌های معده معمولاً بی‌علامت‌اند و تصادفی پیدا می‌شوند و فقط بعضی با خونریزی، کم‌خونی، انسداد یا درد همراه‌اند. در راهنمای AGA کم‌خونی در بیماران با پولیپ هیپرپلاستیک، آدنوم یا G-NET شایع‌تر دانسته شده است. G-NET نوع ۱ معمولاً در زمینه‌ی گاستریت خودایمنی دیده می‌شود. اگر کم‌خونی بی‌دلیل، کم‌خونی فقر آهن یا بیماری خودایمنی دارید و پولیپ پیدا شده، پزشک ممکن است گاسترین یا آنتی‌بادی سلول‌های جداری را بسنجد.
استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا خونی، ضعف و رنگ‌پریدگی ناگهانی و درد شدید شکم را منتظر نمانید. این علائم می‌تواند به خونریزی گوارشی مربوط باشد و نیاز به ارزیابی سریع دارد.
پولیپ معده چگونه بررسی می‌شود؟
آندوسکوپی با تصویر با‌کیفیت و تصویربرداری تقویت‌شده، بیوپسی یا برداشتن خود پولیپ، و نمونه‌برداری از مخاط اطراف آن سه پایه‌ی بررسی‌اند.
طبق AGA، کل معده با آندوسکوپی با‌کیفیت (HD-WLE) و در صورت امکان تصویربرداری تقویت‌شده (مثل NBI یا LCI) بررسی و مستند می‌شود، چون ظاهر آندوسکوپی به‌تنهایی برای تشخیص آتروفی، متاپلازی روده‌ای یا پولیپ دیسپلاستیک کافی نیست. در همان راهنما، درصد ضایعات نئوپلاستیکی که در آندوسکوپی از قلم می‌افتند و ظرف ۳ سال به تشخیص سرطان می‌رسند ۴٫۷ تا ۱۱٫۳٪ گزارش شده است. پس پولیپ را برای تشخیص قطعی یا بیوپسی می‌کنند یا برمی‌دارند.
مخاط اطراف هم باید نمونه‌برداری شود، چون نوع پولیپ با زمینه‌ی گاستریت ارتباط دارد. برنامه‌ی پیشنهادی بیوپسی سیدنی (آنتروم و بدنه، هرکدام جداگانه) و برای هر ضایعه‌ی دیده‌شده ظرف جدا است. اگر نمونه‌برداری ممکن نباشد، هلیکوباکتر با سرولوژی، تست تنفسی یا آنتی‌ژن مدفوع بررسی می‌شود. AGA می‌گوید برای غربالگری یا پایش پولیپ و دیسپلازی هیچ نشانگر خونی کافی وجود ندارد.
هلیکوباکتر پیلوری و داروهای کاهنده‌ی اسید چه نقشی دارند؟
درمان هلیکوباکتر پیلوری پولیپ هیپرپلاستیک را کم می‌کند، ولی پولیپ فاندیک گلند با مصرف طولانی PPI ارتباط دارد؛ طبق AGA کسی که PPI را به دلیل درست مصرف می‌کند لازم نیست فقط به‌خاطر FGP آن را قطع کند.
طبق AGA، همه‌ی بیماران با پولیپ آدنومی یا هیپرپلاستیک باید برای هلیکوباکتر پیلوری آزمایش شوند و اگر مثبت بود درمان شوند. در متاآنالیز ۶ مطالعه (شامل ۳ کارآزمایی تصادفی)، شیوع GHP بعد از درمان هلیکوباکتر ۵۹٪ و بعد از ریشه‌کنی موفق ۷۹٪ کم شد.
برای PPI، متاآنالیز ۱۲ مطالعه خطر FGP را ۱٫۵ تا ۲٫۵ برابر و در مصرف ۱۲ ماه یا بیشتر تا ۵ برابر نشان داد؛ بخشی از این ارتباط می‌تواند ناشی از عوامل مخدوش‌کننده (سن، جنس، علت آندوسکوپی) باشد. برای کسی که PPI را بی‌دلیل روشن مصرف می‌کند، قطع آن مفید است و باید سیستماتیک و با نظر پزشک انجام شود. مهارکننده‌های رقابتی پتاسیم (P-CAB مثل ووناپرازان) هم ارتباط مشابهی دارند: در کارآزمایی VISION شیوع پولیپ هیپرپلاستیک طی ۳ سال از ۳٫۷٪ به ۱۴٫۷٪ رسید. داروی خود را بدون مشورت قطع نکنید.
چه زمانی و چگونه پولیپ معده برداشته می‌شود؟
طبق AGA، پولیپ منفرد جدید معمولاً در همان آندوسکوپی برداشته می‌شود تا هم تشخیص و هم درمان انجام شود؛ روش برداشتن به اندازه‌ی پولیپ بستگی دارد.
AGA پیشنهاد می‌کند هر پولیپ منفرد جدید در آندوسکوپی اول برداشته شود. اگر چند پولیپ دیده شود و همه به‌نظر FGP باشند، بزرگ‌ترین آنها و هر FGP بزرگ‌تر از ۱۰ میلی‌متر یا غیرعادی برداشته می‌شود. اگر پولیپ غیر FGP هم دیده شود، در صورت امکان همه‌ی آنها و دست‌کم بزرگ‌ترین‌شان برداشته می‌شود و هر نوع در ظرف جدا فرستاده می‌شود.
روش برداشتن: تا ۳ میلی‌متر بیوپسی یا اسنار سرد، ۴ تا ۹ میلی‌متر اسنار سرد یا EMR، و ۱۰ میلی‌متر یا بیشتر EMR یا ESD. فورسپس برای ۴ میلی‌متر و بیشتر توصیه نمی‌شود، چون نمی‌تواند نئوپلازی زیرین را مطمئن نشان بدهد.
بزرگ‌ترین مطالعه‌ی EMR خونریزی را حدود ۷٪ گزارش کرده که بیشترش با آندوسکوپی کنترل شده و سوراخ‌شدگی نادر بود. ESD برای پولیپی است که نئوپلازی در آن تشخیص یا به‌شدت مشکوک است؛ در یک مطالعه‌ی کره‌ای روی ۲۸۲ پولیپ آدنومی، برداشتن کامل ۹۶٪، خونریزی ۱٫۴٪ و بدون سوراخ‌شدگی بود و اندازه‌ی بیش از ۲۰ میلی‌متر پیش‌بینی‌کننده‌ی سرطان زودرس بود. اگر پولیپ بیش از ۲۰ میلی‌متر باشد، ارجاع به آندوسکوپیست با تجربه‌ی روش‌های پیشرفته توصیه شده است.
AGA درباره‌ی اندیکاسیون جراحی برای پولیپ معده توضیحی نداده است. اگر پاتولوژی سرطان تهاجمی نشان دهد یا پولیپی با آندوسکوپی قابل برداشت کامل نباشد، تصمیم با تیم جراحی و گوارش است.
بعد از برداشتن پولیپ معده، آندوسکوپی بعدی کی؟
برنامه‌ی پیگیری بر اساس نوع پولیپ، اندازه، وجود دیسپلازی و وضعیت مخاط اطراف تعیین می‌شود؛ برای FGP کوچک اسپورادیک بدون دیسپلازی پیگیری لازم نیست، ولی برای آدنوم با دیسپلازی درجه‌ی بالا ۶ ماه بعد توصیه شده است.
| نوع پولیپ | فاصله | نکته |
|---|---|---|
| FGP کمتر از ۱۰ میلی‌متر، بدون دیسپلازی | پیگیری لازم نیست | — |
| FGP بزرگ‌تر از ۱۰ میلی‌متر، بدون دیسپلازی | ۱ سال | قطع PPI اگر اندیکاسیون روشن ندارد |
| FGP همراه «فرش‌شدن مخاط» (بیش از ۲۰ پولیپ) | ۱ سال | بررسی سندرم پولیپوز ارثی |
| FGP یا هیپرپلاستیک با دیسپلازی | ۶ ماه (درجه‌ی بالا)، ۱ سال (درجه‌ی پایین) | در FGP بررسی سندرم ارثی |
| هیپرپلاستیک کمتر از ۱۰ میلی‌متر، بدون دیسپلازی | اگر همه برداشته شده، اندیکاسیون روشنی ندارد | اطمینان از منفی بودن هلیکوباکتر |
| هیپرپلاستیک بزرگ‌تر از ۱۰ میلی‌متر | ۱ سال | برداشتن توصیه می‌شود |
| آدنوم (از جمله پیلوری و اکسینتیک) | ۶ ماه (درجه‌ی بالا)، ۱۲ ماه (درجه‌ی پایین)، سپس سالانه | اطمینان از برداشتن کامل؛ ارجاع در صورت نیاز |
| G-NET نوع ۱ یا ۲ کمتر از ۲ سانتی‌متر | هر ۱ تا ۲ سال | بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر: ارجاع تخصصی |
اگر پولیپ فقط بیوپسی شده یا برداشتنش ناقص بوده، آندوسکوپی پیگیری برای درجه‌ی بالا ظرف ۳ ماه و برای درجه‌ی پایین ظرف ۶ ماه توصیه شده است. اگر پاتولوژی مخاط اطراف آتروفی یا متاپلازی روده‌ای را نشان دهد، پیگیری بر اساس همان زمینه هم لازم است. AGA تأکید می‌کند فاصله‌ی پیگیری را نباید به‌خاطر قومیت یا سابقه‌ی خانوادگی سرطان معده تغییر داد، چون شواهد ارتباط آنها را مستقل از وضعیت مخاط نشان نداده است.
ابزار: پولیپ معده‌ی من چه برنامه‌ای می‌خواهد؟
این ابزار با چند اطلاعات از گزارش پاتولوژی نشان می‌دهد راهنمای AGA ۲۰۲۶ معمولاً چه فاصله‌ای برای آندوسکوپی بعدی پیشنهاد می‌کند؛ تصمیم نهایی با پزشک شماست.
فاصله‌ها مربوط به راهنمای AGA ۲۰۲۶ برای کشورهای کم‌شیوع هلیکوباکتر و پرمصرف PPI (مثل آمریکا) و افراد بدون سندرم ژنتیکی است. اگر مخاط اطراف آتروفی یا متاپلازی روده‌ای داشته باشد، پیگیری بر اساس آن هم لازم است. این ابزار تشخیص نمی‌دهد و جای نظر پزشک را نمی‌گیرد؛ گزارش پاتولوژی را حتماً به او نشان دهید.
چه زمانی به سندرم ارثی فکر کنیم؟
دیدن چند پولیپ فاندیک گلند در سن ۲۰ تا ۴۰ سالگی (یا در کودکی) در کسی که PPI مصرف نمی‌کند باید پزشک را به فکر پولیپوز آدنوماتوز فامیلی (FAP) بیندازد.
طبق AGA، در FAP بیش از ۸۰٪ بیماران FGP دارند که معمولاً طی سه دهه‌ی اول زندگی پیدا می‌شود؛ این پولیپ‌ها کوچک‌تر از نوع PPI یا اسپورادیک‌اند و با هیپرپلازی سلول‌های جداری همراه نیستند. در FAP دیسپلازی تا ۴۸٪ این پولیپ‌ها دیده شده و پیشرفت به سرطان در بخشی از بیماران، تا ۱۵٪. همچنین «سندرم آدنوکارسینوم معده و پولیپوز پروگزیمال» (GAPPS) با خطر بالای سرطان معده همراه است. پولیپ‌های جوانی و پوتز-جگرز هم در بیماران با سندرم مربوط پیدا می‌شوند. اگر چنین الگویی دارید، ارزیابی ژنتیک ممکن است لازم باشد و برنامه‌ی پیگیری عمومی این صفحه برای شما صدق نمی‌کند.
پولیپ معده را باید با دو نگاه دید: خود پولیپ و مخاط اطراف آن. معمولاً پولیپ جدید برداشته و پاتولوژی آن بررسی می‌شود و اگر هلیکوباکتر پیلوری مثبت است، درمان می‌شود. برای پولیپ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر، بهتر است برداشتن آن با متخصص گوارش باتجربه‌ی روش‌های پیشرفته آندوسکوپی هماهنگ شود.
گزارش آندوسکوپی یا پاتولوژی پولیپ معده دارید؟
در مشاوره‌ی تخصصی، گزارش آندوسکوپی و پاتولوژی شما بررسی می‌شود تا مشخص شود پولیپ چه برنامه‌ای می‌خواهد. اگر استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا درد شدید شکم دارید، مستقیم به اورژانس بروید. اطلاعات تماس بیشتر در صفحه‌ی تماس با ما هست. اطلاعات تماس بیشتر در صفحه‌ی تماس با ما هست.
سوالات متداول درباره‌ی پولیپ معده
پولیپ معده سرطانی است؟
پولیپ فاندیک گلند را باید برداشت؟
آیا PPI پولیپ معده می‌سازد و باید آن را قطع کنم؟
درمان هلیکوباکتر پولیپ را برمی‌دارد؟
بعد از برداشتن پولیپ معده، آندوسکوپی بعدی کی لازم است؟
پولیپ معده علامت دارد؟
محتوای این صفحه برای آگاهی‌رسانی عمومی تهیه شده و جایگزین ویزیت یا توصیه‌ی پزشک نیست. نتیجه‌ی هر درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است و هیچ درمانی نتیجه‌ی قطعی را تضمین نمی‌کند. بخش مهمی از شواهد این موضوع از مطالعه‌های گذشته‌نگر و اجماع کارشناسان می‌آید و اعداد، میانگین گروه‌ها هستند، نه پیش‌بینی برای یک فرد. برای تصمیم‌گیری با پزشک متخصص مشورت کنید.
بدون نظر